أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
پيشگفتار 15
تجارب الأمم ( فارسى )
در راه واسط به بغداد در ميمنهء سپاه بوده است . به هر حال مشكويه پس از سال 367 ه / 978 م كه ابو الفتح كشته ( 6 : 446 ترجمه ) مشكويه به شيراز نزد عضد الدوله شد و شايد مسئوليت اقتصادى مالى نزد او داشت كه به سال 368 ه مسئوليت تحويل دارايى دژ « اردمشت » به او واگذار شد ( 6 : 464 ترجمه ) . بحثهاى اقتصادى مشكويه در اين كتاب ( 6 : 131 - 135 و 167 - 168 و 220 - 222 و 287 و 290 ترجمه ) نيز كاركشتگى او را در مسائل اقتصادى نشان مىدهد . مشكويهء تاريخ نگار مشكويه تاريخ خود را تا سال 369 مىرساند اما در ميانه ، از مرگ عضد الدوله به سال 372 نيز گفتگو دارد . ( 6 : 341 ترجمه ) و شايد انتقادى تند را كه از ركن الدوله در ( 6 : 338 - 341 ترجمه ) مىنمايد ، در دوران ضعف بويهئيان در آغاز سدهى پنجم بر كتاب افزوده باشد . مشكويه پس از مرگ عضد الدوله با دستگاه پسرش بهاء الدوله ابو نصر ( م . ارجان ، 403 ه / 1012 م ) نزديك بود . مرگوليوث در پيشگفتار تجارب الامم ، چ . آكسفورد در شگفت است كه اگر او در دستگاه بهاء الدوله بود چرا نامش در ذيل ابو شجاع بر تجارب و در تاريخ هلال صابى چ . آمد روز نيامده است ؟ ! II - آثار مشكويه : در فهرستوارهى زيرين آثارى را كه در فهرستها به مشكويه نسبت داده شده است به ترتيب الفبا ، نام مىبرم و گزارش گستردهى هر يك را به جايى كه در آن شناسانده شده است حوالت مىدهم ، درستى نسبت هر يك از آنها به مشكويه خود نيز نياز به تحقيق دارد : - آداب العرب و الفرس : ( ذ 1 : 5 ) - جاويدان خرد . - احوال الحكماء المتقدمين : ( ذ 1 : 304 ) . - اخلاق ابن مسكويه : ( ذ 1 : 370 ) - طهارة الاعراق . - ادب الدنيا و الدين : ( ذ 1 : 387 ) . - الاشربة : ( ذ 2 : 105 ) . - اقسام الحكمة او « المقالات » : ( ذ 2 : 271 ) .